ΚΟΛΟΜΒΙΑ: μαρτυρίες μιας πραγματικότητας

Μια συζήτηση με τον Αdelso Gallo, εκπρόσωπο των Κοινωνικών Οργανώσεων της Αράουκα

• Πέμπτη 24 Μαΐου, 8.30 μμ, στο Στέκι Μεταναστών (Τσαμαδού 13, Εξάρχεια)
• Σάββατο 26 Μαΐου, 7.30 μμ, στο ΝΟSOTROS (Θεμιστοκλέους 66, Εξάρχεια)

Η περιοδεία ενός στελέχους των Κοινωνικών Οργανώσεων της Αράουκα (KOA) στην Ευρώπη γίνεται μέσω του Ευρωπαϊκού Δικτύου Αλληλεγγύης στην Κολομβία, στο πλαίσιο συνέχισης της προσπάθειας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την κατάσταση που υπάρχει στη χώρα και ανάπτυξης αλληλεγγύης στον αγώνα των κοινωνικών οργανώσεων που αναζητούν μια επίλυση στην κοινωνική, πολιτική και ένοπλη σύγκρουση που βιώνουν πάνω από μισό αιώνα.

Ο Adelso Gallo είναι μέλος της Ένωσης Αγροτών της Αράουκα, απόφοιτος του κλάδου αγροτικών σπουδών της Λαϊκής Αγροτικής Εκπαίδευσης την οποία οργάνωσαν οι ΚΟΑ. Έχει ασχοληθεί με την οργανωτική δουλειά στις αγροτικές κοινότητες της περιοχής και είναι μέλος της ομάδας κοινωνικής δράσης η οποία πραγματεύεται τα στρατηγικά προγράμματα που έχουν αναπτυχθεί από τις ΚΟΑ (κοινοτικές επιχειρήσεις, συνεταιρισμοί, προγράμματα διατροφικής ασφάλειας, εκπαίδευσης, ανθρωπίνων δικαιωμάτων κ.λπ.). Τα τελευταία χρόνια είναι μέλος της διοίκησης του Αγροτοκτηνοτροφικού Συνεταιρισμού Coagrosarare.  
Αράουκα

Το Διαμέρισμα της Αράουκα έχει 300.000 κατοίκους, ανάμεσά τους 10.000 ιθαγενείς των λαών U΄wa, Guahibos και Ingas. Βρίσκεται στη βορειοανατολική πλευρά της χώρας και αποτελεί συνοριακή ζώνη με τη Βενεζουέλα. Διαθέτει τα δεύτερα μεγαλύτερα κοιτάσματα πετρελαίου της Κολομβίας και σημαντικούς υδάτινους πόρους. Πολυεθνικές εταιρείες έχουν συνδέσει τα οικονομικά τους συμφέροντα με τεράστια αναπτυξιακά σχέδια που σχετίζονται με την εξόρυξη και εκμετάλλευση του πετρελαίου και τη δημιουργία επίγειου καναλιού που θα συνδέσει Βενεζουέλα – Κολομβία - Εκουαδόρ. Τα παραπάνω, και ιδιαίτερα το γεγονός πως σημαντικό μέρος της πετρελαϊκής εξόρυξης έχει παραχωρηθεί στη βορειοαμερικανική Occidental Petroleum Corporation (ΟΧΥ), οδηγούν στο να είναι η Αράουκα, σήμερα, η πιο στρατιωτικοποιημένη περιοχή της χώρας σε αναλογία με τους κατοίκους της. Τα στελέχη των κοινωνικών  οργανώσεων, αλλά και γενικότερα ο πληθυσμός της, αποτελούν αντικείμενο διαρκών διώξεων, ενώ διαπράττονται συστηματικά κάθε τύπου βιαιότητες και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων: σφαγές, επιλεκτικές δολοφονίες, βίαιοι εκτοπισμοί, μαζικές συλλήψεις και δικαστικές διώξεις.

Οι Κοινωνικές Οργανώσεις της Αράουκα

Μέχρι και τη δεκαετία του ’60 η Αράουκα υπήρξε μια περιοχή που αγνοούσε τι σημαίνει κρατική διοίκηση, ενώ το κράτος, το οποίο επικέντρωνε την οικονομική του ανάπτυξη στην κεντρική ζώνη της οροσειράς των Άνδεων και την Ακτή της Καραϊβικής, αγνοούσε παντελώς την Αράουκα… Για να αντεπεξέλθουν στις ανάγκες επιβίωσης και κατόπιν βελτίωσης και οργάνωσης της ζωής τους, μπροστά στην απουσία οποιασδήποτε κρατικής μέριμνας, προώθησαν διάφορες οργανωτικές διαδικασίες που, αντίστοιχα, δημιούργησαν πολύ ενδιαφέροντα εγχειρήματα αυτοδιαχείρισης.
Η δημιουργία των Κοινωνικών Οργανώσεων της Αράουκα, που περιλαμβάνουν τον συνδικαλιστικό, κοινοτικό, ιθαγενικό, γυναικείο, νεολαιίστικο, αγροτοκτηνοτροφικό και συνεταιριστικό τομέα, αποτέλεσε βασικό κορμό της όλης διαδικασίας.
Μέσα από μια εμπειρία 30 χρόνων, πέτυχαν ένα δυναμικό επίπεδο οργάνωσης και δημιούργησαν έναν ισχυρό κοινωνικό ιστό όχι μόνο για να διεκδικήσουν ή να υπερασπίσουν τα δικαιώματά τους αλλά και για να προωθήσουν ένα συνολικότερο όνειρο για μια ζωή αξιοπρεπή σε ένα μέλλον διαφορετικό: κατόρθωσαν να αρθρωθούν γύρω από ένα Σχέδιο Ζωής, έναν οδηγό για το πώς αντιλαμβάνονται την ανάπτυξη της περιοχής και την εξέλιξη της ζωής τους, στο πλαίσιο ενός Εναλλακτικού Σχεδίου Περιφερειακής Ισορροπίας, το οποίο σχεδιάστηκε σύμφωνα με τις συνθήκες και τις παραδόσεις των κοινοτήτων της περιοχής, με τρόπο συμμετοχικό και αντιπροσωπευτικό όλων των κοινωνικών εκφράσεων που συνυπάρχουν στην Αράουκα.
Βασικός προσανατολισμός του σχεδίου είναι ο συνδυασμός της παραγωγικής δραστηριότητας με τη βιωσιμότητα και την προστασία της βιοποικιλότητας και του οικολογικού πλούτου της περιοχής, και η ισορροπία ανάμεσα στις κοινωνικές ανάγκες και την εκμετάλλευση της φύσης.

Το πετρέλαιο και η Οccidental Petroleum Corporation (OXY)

Το 1983, η ΟΧΥ ανακοινώνει την ανακάλυψη των μεγαλύτερων, εκείνη την εποχή, πετρελαϊκών κοιτασμάτων της χώρας, ενώ με σκανδαλώδη συμβόλαια της παραχωρείται η εξόρυξη και εκμετάλλευσή τους. Γύρω από το Πετρελαϊκό Σύμπλεγμα Caño Limón και τον πετρελαιαγωγό Caño Limón-Coveñas, ο οποίος μεταφέρει το αργό πετρέλαιο στις Ακτές της Καραϊβικής, δημιουργείται μια υποδομή -φυσική, κοινωνική, θεσμική- η οποία αλλάζει δραματικά το τοπίο και την παραγωγική δομή της περιοχής, ενώ έχει τεράστιες συνέπειες και προεκτάσεις…
Οδήγησε στην καταστροφή σημαντικού μέρους του οικοσυστήματος της περιοχής. Διέλυσε τον κοινωνικό ιστό και οδήγησε σχεδόν σε εξαφάνιση, ιθαγενικές εθνότητες που εκτοπίστηκαν βίαια από περιοχές που ζούσαν επί αιώνες και αποτελούσαν ιερά πατρογονικά εδάφη. Ο βίαιος «εκμοντερνισμός» που επιβλήθηκε στην περιοχή με την εμφάνιση της ΟΧΥ συνοδεύτηκε από μια εντυπωσιακή έλευση και εγκαθίδρυση του κράτους, το οποίο κινητοποίησε όλους τους μηχανισμούς του για να στηρίξει την τεράστια κοινωνική, νομική και πολιτική ασυμμετρία υπέρ της πολυεθνικής.
Η βία έφτασε στην Αράουκα μαζί με την ΟΧΥ, ενώ η συνενοχή ή ανοχή του κράτους στη σκανδαλώδη δράση της προκάλεσε το ξέσπασμα μιας σοβαρής και πολύπλευρης σύγκρουσης που συνεχίζεται μέχρι σήμερα…

Αράουκα, η πιο στρατιωτικοποιημένη περιοχή της χώρας

Η Αράουκα είναι το πιο στρατιωτικοποιημένο διαμέρισμα της χώρας σε αναλογία με τον πληθυσμό του. Στην περιοχή έχουν πολύχρονη παρουσία και δράση τα αντάρτικα των FARC-EP και του ELN, γεγονός το οποίο, σε συνδυασμό με τη στρατηγική σημασία της περιοχής λόγω των πετρελαϊκών της αποθεμάτων και με το ότι αποτελεί συνοριακή ζώνη με τη Βενεζουέλα, κάνουν την ένοπλη σύγκρουση ακόμα πιο έντονη, ενώ οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας, στο όνομα της καταπολέμησης της «τρομοκρατίας», αντιμετωπίζουν τις κοινότητες και τις οργανώσεις τους ως στρατιωτικούς στόχους, θεωρώντας τες κοινωνική βάση και συνεργάτες του αντάρτικου.

«… Η Αράουκα συγκεντρώνει επίσης την ιδιαίτερη προσοχή των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, οι οποίες ενισχύουν τη χρηματοδότηση της στρατιωτικής προστασίας του πετρελαιαγωγού Caño Limón-Coveñas, ο οποίος διασχίζει το διαμέρισμα και αποτελεί, εν μέρει, ιδιοκτησία της βορειοαμερικανικής πετρελαϊκής Occidental Petroleum. (…)  Ο Πρόεδρος Άλβαρο Ουρίμπε, από την έναρξη της διακυβέρνησής του το 2002, χρησιμοποιεί την Αράουκα, ζώνη πλούσια σε πετρέλαιο και συνοριακή με τη Βενεζουέλα, ως πεδίο δοκιμής πολλών από τις πολιτικές-κλειδιά που προωθεί στο πλαίσιο του Δόγματος Δημοκρατικής Ασφάλειας. (…) Οι δυνάμεις ασφαλείας συνεχίζουν να καταδιώκουν τους πολίτες, ιδιαίτερα τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τους κοινωνικούς ακτιβιστές και τα στελέχη των αγροτικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων, τμήματα τα οποία ο στρατός, συχνότατα κατηγορεί για σχέσεις με τα αντάρτικα. (…) Σημειώθηκε σημαντική αύξηση των επιλεκτικών, αυθαίρετων και μαζικών συλλήψεων οι οποίες κυρίως στράφηκαν ενάντια στους υποστηρικτές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα στελέχη των αγροτικών οργανώσεων και τους συνδικαλιστές, πολλοί από τους οποίους είχαν προηγουμένως φέρει στο φως της δημοσιότητας παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις δυνάμεις ασφαλείας. Υπάρχουν αξιόπιστες πληροφορίες και ενδείξεις που καταδεικνύουν ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις στην Αράουκα έχουν άμεση ανάμειξη σε δολοφονίες, βασανιστήρια και εξαφανίσεις, ενώ εξακολουθούν να υποβοηθούνται από τις παραστρατιωτικές ομάδες που, τα τελευταία χρόνια, έχουν ενισχύσει την παρουσία τους στην περιοχή, σε μια προσπάθεια να υπερασπίσουν τα συμφέροντα των ισχυρών οικονομικών μπλοκ, εθνικών ή διεθνών, δρώντας για τον σκοπό αυτό, μαζί με τις δυνάμεις ασφαλείας του κράτους. Ένας από τους βασικούς στόχους της έλευσής τους ήταν να «καθαρίσουν» την περιοχή από οποιαδήποτε πιθανή απειλή ενάντια στον πετρελαιαγωγό και άλλα οικονομικά συμφέροντα, τόσο σε σχέση με το πετρέλαιο όσο και γενικότερα. Το γεγονός έχει οδηγήσει σε μια συστηματική εκστρατεία στιγματισμού, απειλών και δολοφονιών ενάντια σε υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συνδικαλιστές, ακτιβιστές, δημοσιογράφους ή και απλούς πολίτες, τους οποίους οι παραστρατιωτικοί κατηγορούν ως μέλη ή συμπαθούντες των αντάρτικων ομάδων. Οι παραστρατιωτικοί, επίσης, έχουν προσπαθήσει να κρατήσουν υπό έλεγχο τον πληθυσμό, δημιουργώντας ένα κλίμα τρόμου μέσω εκτοπισμών, σφαγών, εξαφανίσεων, βασανισμών κ.λπ.
Οι αντάρτικες ομάδες έχουν απαντήσει στα πρόσφατα μέτρα ασφάλειας της κυβέρνησης και στην ισχυροποίηση της παρουσίας των παραστρατιωτικών, εντείνοντας την σύγκρουση και αυξάνοντας την ένταση. Τα μέτρα ασφάλειας της κυβέρνησης δεν λειτούργησαν προς αποκατάσταση της τάξης στην Αράουκα παρά μόνο για να σύρουν ακόμα περισσότερο τους πολίτες στη σύγκρουση και για να εγγυηθούν την ατιμωρησία εκείνων που παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και καταπατούν το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο…».

(από το εκτενές πόρισμα με τίτλο  Κολομβία-Ένα εργαστήριο πολέμου: Καταστολή και βία στην Αράουκα, το οποίο η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΜΝΗΣΤΙΑ έδωσε στη δημοσιότητα στις 20/4/2004)

Το Σχέδιο Κολομβία

Το 1994 η στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ προς την Κολομβία πάγωσε λόγω σοβαρότατων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα και τις ισχυρές ενδείξεις για «συνύπαρξη» κρατικών μηχανισμών και παραστρατιωτικών ομάδων. Ωστόσο, παρότι όλα έδειχναν ότι η κατάσταση σε τίποτα δεν είχε αλλάξει, το 2000 η κυβέρνηση Κλίντον εγκρίνει εκ νέου ένα πρόγραμμα οικονομικής βοήθειας προς τις Ένοπλες Δυνάμεις της Κολομβίας, ενώ ξεκινά η διαδικασία η οποία, με την ενεργό ανάμειξη και ώθηση ισχυρών οικονομικών μπλοκ –κυρίως πετρελαϊκών-, θα κυοφορήσει το Σχέδιο Κολομβία. Ως αρχικός στόχος του σχεδίου ανακοινώθηκε η καταπολέμηση του λαθρεμπορίου ναρκωτικών, όμως, μετά το 2001, στο πλαίσιο της «αντιτρομοκρατικής» εκστρατείας των ΗΠΑ, εγκρίνεται επίσημα ο προσανατολισμός του και στην αντιαντάρτικη δράση. Από το 2002, οι ΗΠΑ έχουν χρηματοδοτήσει τη χώρα με περισσότερα από 1.900 εκατ. δολάρια, βοήθεια η οποία περιλαμβάνει οικονομικούς πόρους, στρατιωτικό εξοπλισμό, εκπαίδευση ειδικών μονάδων και παρουσία στη χώρα Βορειοαμερικανών συμβούλων. Η Κολομβία αποτελεί την τρίτη κατά σειρά χώρα-δέκτη στρατιωτικής βοήθειας από τις ΗΠΑ, μετά το Ισραήλ και την Αίγυπτο.
Το 2003 εγκρίνεται από το κογκρέσο η εκταμίευση 99 εκατ. δολαρίων (Σχέδιο Ασπίδα) για τη χρηματοδότηση της προστασίας του πετρελαιαγωγού Caño Limón-Coveñas. Η βοήθεια κατευθύνεται κυρίως στην προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού και τη δημιουργία υπηρεσίας ελέγχου και πληροφοριών για την ενίσχυση του τάγματος που δρα στην Αράουκα, τη δημιουργία ειδικής στρατιωτικής μονάδας για την προστασία του αγωγού, τη δημιουργία σώματος ποτάμιας περιπολίας, την ενίσχυση των αστυνομικών δυνάμεων της περιοχής κ.λπ. Η Occidental Petroleum ενισχύει επίσης με οικονομική βοήθεια, εξοπλισμό και συμβούλους τις δυνάμεις του στρατού. 
Το 2003 φτάνουν και εγκαθίστανται στην Αράουκα, 70 Βορειοαμερικανοί στρατιωτικοί, μέλη των Ειδικών Δυνάμεων των ΗΠΑ. Το 2005 έχουν αυξηθεί σε 800, ενώ η δράση τους επεκτείνεται σε ολόκληρη τη χώρα.
Σήμερα είναι υπό συζήτηση στο Κογκρέσο των ΗΠΑ η έγκριση νέου οικονομικού πακέτου. Οι στρατιωτικές και αστυνομικές δυνάμεις στην περιοχή διαρκώς ενισχύονται.

«Αυτός ο κόσμος που μας αρνούνται, ο κόσμος της ουτοπίας, ξέρουμε πως είναι εφικτός»

Στο παραπάνω πλαίσιο, είναι προφανές ότι τα συμφέροντα, οι παράγοντες και οι δρώντες που διαπλέκονται στην κοινωνική, πολιτική και ένοπλη σύγκρουση της Κολομβίας, είναι πολλαπλοί. Η Αράουκα αποτελεί ένα μόνο παράδειγμα... Η «ιδιαιτερότητά» της, ωστόσο, οδηγεί το ποσοστό παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να υπερβαίνει κατά 40% περίπου το αντίστοιχο άλλων περιοχών της χώρας.
Η δυναμική στήριξη που είχε από τις οργανώσεις της περιοχής ο αγώνας των ιθαγενών U΄wa, (1998-2000) για να μην επιτρέψουν στην OXY να προχωρήσει σε εξόρυξη στα εδάφη τους και η διεθνής αλληλεγγύη που ξεσήκωσε, ενόχλησαν ιδιαίτερα. Έκτοτε, ενισχύεται ακόμα περισσότερο ο στιγματισμός τους ως «συνεργάτες» του αντάρτικου (από τη δημιουργία του αγωγού, τα σαμποτάζ του φτάνουν τα 1.000), η καταστολή σε όλες τις μορφές της –όπως περιγράψαμε παραπάνω- εντείνεται και η κατάσταση οξύνεται.

Η δυναμικότητα και η συσσωρευμένη εμπειρία των κοινωνικών οργανώσεων της Αράουκα βρίσκονται στο στόχαστρο της κυβέρνησης, του στρατού, των κατασταλτικών μηχανισμών και μόνον ο ισχυρός κοινωνικός ιστός και το επίπεδο οργάνωσης είναι που έχουν καταφέρει, μέχρι σήμερα, να  τροφοδοτήσουν την αντίσταση στις συστηματικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων, κοινωνικών και πολιτικών τους δικαιωμάτων. Στον στιγματισμό και τις διώξεις που στο κέντρο τους έχουν τα στελέχη των κοινωνικών οργανώσεων αλλά και τον απλό κόσμο, τις ίδιες τις οργανώσεις αλλά και τα σχέδιά τους για ένα μέλλον διαφορετικό, αντιτάσσουν την απόφαση να παραμείνουν στην γη τους και να συνεχίσουν να αγωνίζονται.

«…Σε μια χώρα που παλεύει ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, όπου η ελευθερία και η δικαιοσύνη είναι έννοιες που υπάρχουν μόνο εάν καθορίζονται από τη δυναμική του κεφαλαίου, τότε λοιπόν η αλληλεγγύη αναδεικνύεται στη μοναδική προοπτική ζωής…»

Κοινωνικές Οργανώσεις της Αράουκα

περιοδικό Resistencias